Geachte minister Schouten,

Afgelopen maandag was ik in Pakhuis De Zwijger, bij de avond over kringlooplandbouw. Ik vond het verheugend om te zien dat er veel mensen zijn die zich inspannen om verbindingen te leggen tussen boeren en burgers. Maar, en dat benoemde u ook, de polarisatie die er tegelijkertijd in de maatschappij optreedt is zorgwekkend.

De dromen en vergezichten die in de voordrachten geschetst werden vond ik inspirerend en sluiten aan bij het beeld wat ik zelf van de toekomst heb. Op ons eigen bedrijf ben ik dit jaar gestart met de bodempilot van Wij.land, wij willen graag een gezonde bodem als basis voor de kringloop.

Vijf jaar geleden kocht ik zes Lakenvelder koeien, met de bedoeling om op een voormalig melkveebedrijf  een zoogkoeienbedrijf te starten. Niet gehinderd door enige kennis (ik was freelance musicus van beroep) en aardig wat idealisme ben ik lokale consumenten gaan zoeken om het vlees aan te verkopen. Inmiddels zit ik samen met mijn zoon in maatschap en hebben we ongeveer 50 dieren in de stal staan. We hebben genoeg grond, een groot deel daarvan met weidevogelbeheer, strooien geen kunstmest en zijn nu aan het onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om kringlopen te sluiten.

Om mij heen zie ik een groeiende belangstelling voor lokaal en duurzaam voedsel, zowel bij consumenten als bij producenten. Initiatieven zoals het mijne hebben vanwege deze beweging bestaansrecht en kansen om een levensvatbaar bedrijf op te bouwen. Tegelijkertijd realiseer ik me ook dat deze voorlopersgroep altijd klein zal blijven. Er moet nog heel wat gebeuren voordat de grote massa van boeren, producenten, industrie, retail en consumenten in beweging komt richting kringloopdenken. Ik denk dat daar belangrijke opgaven liggen voor de overheid en voor de banken: zij hebben de macht om beleid en economie zo te sturen dat grote(re) groepen in beweging komen. De transitie naar productielandbouw die Mansholt wist te bewerkstelligen werd ook gestuurd door overheidsbeleid, de transitie waar we nu voor staan is mijns insziens ook niet mogelijk zonder langetermijn beleid met visie.

Met dit in het achterhoofd vind ik het treurig om te moeten constateren dat de mestwetgeving die in 2018 ingegaan is, haaks staat op de visie van kringlooplandbouw. Deze wet stuurt op hoge productie per dier, intensievere bedrijven worden bevoordeeld boven extensieve bedrijven. Daarnaast valt de biologische sector ook onder de wet, hoewel zij eerder te weinig dan teveel fosfaat hebben op bedrijfsniveau. Één van de gevolgen van de wet is ook dat de aantallen zeldzame Nederlandse runderen die gemolken worden, drastisch zijn afgenomen. Niet bepaald een stimulans van de biodiversiteit.

Mijn zoon heeft een droom: koeien melken, en dan specifiek Lakenvelders. Een schraal, oud-hollands ras, bij uitstek geschikt voor kringlooplandbouw. Maar Lakenvelders geven weinig melk dus het verdienmodel is lastig rond te krijgen. Maar met korte lijnen naar consumenten en waardevermeerdering van de melk door die te verzuivelen is het wellicht te realiseren. Maar ja, die fosfaatrechten gooien roet in het eten. Tonnen lenen van de bank om enkele tientallen koeien te mogen melken haalt meteen het hele verdienmodel onderuit. Het is zo zonde om te zien dat ambities van jonge boeren door dit beleid in de kiem gesmoord worden. En juist zij zijn van zeer groot belang om de Nederlandse landbouw van de toekomst vorm te geven.

Ik hoop van harte dat het u lukt om uw visie snel in beleid om te zetten zodat de voorlopers van de transitie écht aan de slag kunnen om deze vorm te geven. En dat het lukt om een brede maatschappelijke omslag te maken naar kringloopdenken op alle gebieden.

Bedankt voor uw aandacht,
Met vriendelijke groet,

Fernand de Willigen
Lakenvelder Boerderij Boterhuispolder, Warmond