Boterhuispolder

De boterhuispolder werd op 2 februari 1634 gesticht door een samenvoeging van elf kleine polders met elk een eigen molen. Het waterschap was verantwoordelijk voor de vervening, drooglegging en later de waterhuishouding in de polders. In 1978 ging dit waterschap op in het waterschap De Oude Veenen, die in 1989 weer werd samengevoegd met waterschap De Veen- en Geestlanden, onderdeel van Hoogheemraadschap Rijnland. De polder wordt thans op vrijwillige basis bemaald door de Boterhuismolen. Sinds 1960 is een elektrisch gemaal aan de noordoostzijde van de polder in gebruik, bij boerderij Zeldenrust.

Kagerplassen

De Boterhuispolder grenst aan de noordzijde aan de Kagerplassen, die zijn ontstaan na een overstroming in 1134, waarbij een groot deel tussen Leiden en Amsterdam onder water kwam te staan. Tegenwoordig is het een stelsel van veenplassen dat voornamelijk als recreatiegebied wordt gebruikt. Ze worden omzoomd door een netwerk van kleine rietsloten en vaarten en maken deel uit van het Hollands-Utrechts veenweidegebied. Kreken die door het polderland slingerden stonden via o.a. de Leede, Zijl en Zijp in verbinding met de Kagerplassen. Deze wateren af naar de Oude Rijn die bij Katwijk in de Noordzee uitmondt. Boerderij Zijleinde ligt in de noordelijke driehoek van de Boterhuispolder, tussen de Zijl en de Zijp (de verbinding naar het Vennemeer).

oude kaart kagerplassen

Oude kaart van de Kagerplassen

Karolingische verkaveling

De Boterhuispolder is de oudste ontginning in het Groene Hartgebied en zelfs een van de oudste in Nederland. De onregelmatige blokverkaveling stamt uit de Karolingische tijd (742-814), toen boeren de drassige veengrond geschikt maakten voor de landbouw, door rond kleine percelen afwateringssloten te graven en bestaande kreken te verbreden. De Zwanburgerpolder is vanaf ongeveer het jaar 1000 door boeren in gebruik genomen. Oorspronkelijk werden er kleine ‘oppertjes’ land bedijkt (10-100 are). Deze eenpersoonspoldertjes werden als reactie op de wateroverlast steeds groter. In de 16e eeuw werden ze met elkaar verbonden. Vanaf 1560 zijn de eerste windmolens geplaatst. Vanaf de samenvoeging in 1634 werd de polder bemalen door één windwatermolen die aan de Zijldijk moet hebben gestaan, op de werf van het land waar ‘eertijts ’t Butterhuijs plach te staen’. Waarschijnlijk brachten de boeren uit de omgeving hun produkten van oudsher naar dit boterhuis om ze te verhandelen. In de 17e eeuw groeide het boterhuis uit tot een hofstede met een boomgaard, genaamd Tengnagel, die in bezit was van de rijke Amsterdamse koopman Johannes Spiljeurs.

van goyen

Jan van Goyen, Gezicht op Leiden vanuit het noordoosten, 1650 olieverf op paneel, collectie Museum De Lakenhal, Leiden

Veenweidegebied

In de Boterhuispolder hebben eeuwenlang relatief weinig veranderingen in verkaveling, beheer en afwatering plaatsgevonden. Het is een typisch Hollands, open veenweidegebied, waarbij de boerderijen van oudsher in groepjes bijeen staan. Vroeger werd het gebied voornamelijk begraasd door blaarkoppen. Het veenpakket is ongeveer 10 meter dik en bedekt met een kleine laag zeeklei van ca. 0.50 cm. De hogere perceeldelen, zoals Zijleinde, zijn van oudsher bebouwd en liggen langs oude krekenstelsels en polderranden. Op boerderij Zijleinde was in elk geval vanaf de 16e eeuw een agrarisch bedrijf gevestigd.

Boerenbedrijven in de Boterhuispolder

In 1953 waren er veertig veehouderijen in de Gemeente Warmond, met een gemiddelde perceelgrootte van 16 hectare, waarvan dertien met kaasmakerij. In 2012 zijn hiervan nog slechts elf bedrijven in gebruik. In de Boterhuispolder waren in de jaren zestig van de vorige eeuw zeker 15 boerenbedrijven gevestigd, in de jaren negentig was dat al teruggelopen tot vijf. Op dit moment zijn in dit gebied nog maar twee boerderijen over: kaasboerderij Van Schie aan de Zijldijk 7 en de Lakenvelder Boerderij. Een aanzienlijk deel van de percelen in de Boterhuispolder is inmiddels in eigendom of pacht bij boeren van buiten de polder.

Weidevogels en zwaluwen

De meeste boeren in de Boterhuispolder houden rekening met de bijzondere flora en fauna in het gebied, bijvoorbeeld door aan nestbescherming te doen en het maaibeleid aan te passen op het weidevogelbeheer. In het gebied komen veel grutto’s voor, die in de lente vanuit Afrika deze kant op komen om te broeden. Zij vinden hun voedsel in de zachte, relatief natte weilanden. Net als de kieviten verdwijnen zij weer zodra de jongen goed genoeg kunnen vliegen. Daarna komen de kieviten uit noordelijke streken naar de polder, om hier te overwinteren. Zij vinden dan het gezelschap van veel andere trekvogels uit Noord-Europa, zoals allerlei soorten ganzen, eenden en smienten. Naast bovenstaande vogels zijn er ook witte reigers, visdieven en zelfs goudplevieren en zomertaling in de polder aangetroffen. Rondom boerderij Zijleinde duikelen grote groepen huiszwaluwen als acrobaten door de lucht. Verschillende paartjes van de boerenzwaluw broeden in de stallen en schuren. In 2015 werden er maar liefst 21 nesten geteld.

Flora en fauna

In de natte weidegrond met de talloze sloten schuilen veel amfibieën: kikkers, padden en watersalamanders. Wezels, hermelijnen, bunzings en allerlei soorten muizen maken het gebied onveilig. Boven de sloten cirkelen allerlei soorten libellen. Tot de flora van de Boterhuispolder behoren de wonderschone zwanebloemen, koekoeksbloemen, ratelaar en zelfs krabbescheer.

1674705246_ae5711dc38

Zwanebloem

Recreatie

De Gemeente Leiderdorp is voorstander van meer recreatie in het groene gebied rondom Leiden. Daarom werd het zuidelijke deel van de Boterhuispolder toegankelijk gemaakt voor fietsers, wandelaars en kanoliefhebbers. Er zijn plannen om ook het noordelijke deel van de polder, dat tot de Gemeente Teylingen behoort, toegankelijk te maken. In 2012 werden de weilanden rondom Zijleinde door het R.K. Oude Armenkantoor verkocht aan de Gemeente Teylingen. Met diverse betrokkenen en de Gemeente Teylingen zijn wij in overleg over de ontwikkeling van kleinschalige recreatie, fiets- en wandelpaden en mogelijkheden voor agrarisch natuurbeheer.

Zie voor meer informatie: http://www.leiderdorp.nl/projecten/boterhuispolder/over_de_polder/over_de_boterhuispolder